Typografia jest swoist± form± komunikacji projektanta z odbiorc± i adresatem informacji. Jest nieodł±cznym elementem przekazu informacji, projektu graficznego, reklamy... To dzięki typografii projektant ma możliwo¶ć wyrazić co¶ więcej niż tylko such± tre¶ć.
Jeszcze jaki¶ czas temu (nie tak odległy, lata 80-te XX wieku), kiedy mówiono o typografii - mówiono o sztuce, której tajniki dla wielu były niedostępne. Dla jednych sztuka ta oznaczała projektowanie czcionek (dzisiaj: fontów komputerowych), a dla drugich (zecerów) sztuka ta była "chlebem powszednim" w pracy, której efekty podziwiali wszyscy czytelnicy słowa drukowanego, a która (praca) w dużej mierze wymagała zdolno¶ci manualnych i geometryczno-optycznych oraz technicznych i przede wszystkim percepcyjnych.
W dzisiejszych czasach każdy może być "zecerem". Może nie dosłownie, ale trzeba to przyznać, że komputer i odpowiednie oprogramowanie zainstalowane na nim mog± dać wielu (i daj±) możliwo¶ć tworzenia publikacji - projektowania słowa - informacji, która może zostać powielona w wielu egzemplarzach (w formie papierowej i elektronicznej). Jednak czy zasadnym jest by każdy, kto tylko ma możliwo¶ci mógł i powinien podejmować się takich działań?
Do czasu, gdy w 1454 roku Johannes Gensfleisch zum Gutenberg (1399/1400-1468) wynalazł swoj± ruchom± czcionkę, typografia była uważana przez jej praktyków za sztukę! Wynalazek Gutenberga zapocz±tkował szereg zmian w sposobie powielania informacji pisanej i drukowanej. Zmiany te trwaj± do dnia dzisiejszgo... Spowodował również (po czę¶ci) to, że projektant czcionki (lub czcionek) i zecer stali się w swojej pracy zależni od siebie nawzajem.
10 maja 2010 r. przeprowadziłem jedne z ostatnich zajęć z Estetyki Druku w technikum poligraficznym. Tematem zajęć były aspekty technologiczne i typograficzne projektowania akcydensów informacyjnych. Tego dnia pokazałem uczniom plakat promuj±cy recital Stanisława Sojki, który odbędzie się 13 maja 2010 r. w naszym mie¶cie. Uczniowie mieli za zadanie ocenić plakat z punktu widzenia typografii, podziału płaszczyzny, barwy oraz z własnego punktu widzenia.
- projektanci pism
Projektanci
Nicolas Jenson (1420-1480) - francuski wytwórca czcionek. Na dziesięć lat przed ¶mierci± zaprojektował odcmianę kroju pisma, w którym ujednolicił duże i małe litery, przy jednoczesnym zachowaniu równych odstępów między samymi literami i wierszami. Jego krój pisma stanowił model dla czcionki antykwy.
Aldus Manitius (1450-1515) - drukarz wenecki i typograf. Współpracował z Francesco Griffo przy tworzeniu takich ktorjów pisma jak Bembo. Jego prace miały duży wpływ na projektantów w całej Europie. Wydrukował ponad 1200 tytułów.
Claude Garamond (1490-1567) - francuski liternik i giser. Założył pierwsz± odlewnię czcionek, która projektowała i produkowała oraz sprzedawała czcionki. Do jego zasług należy zaprojektowanie kursywy, która jest dopełnieniem czcionki antykwy oraz ustalił wzajemne zwi±zki zachowdz±ce w rodzinie czcionek.
William Caslon I (1692-1766) - brytyjski szlachcic. Pochodził z rodziny zwi±zanej z odlewaniem czcionek. Rozpoczał swoj± karierę jako grawer.Zaprojektował krój pisma Caslon, który stał się w 1725 roku brytyjskim standardem drukarskim. Pismo to zostało wykorzystane do wydrukowania pierwszego wydania Deklaracji Niepodległo¶ci oraz Konstytucji Stanów Zjednoczonych Ameryki.
John Baskerville (1706-1775) - angielski drukarz i typograf. Zaprojektował swoj± własn± prasę drukarsk±, stworzył własn± farbę drukarsk± oraz samodzielnie opracował metode gładzenia papieru - gor±ce prasowanie. Zaprojektował pisma o bardzo subtelne kreski. Jego wynalazki przyczyniły się do dalszego rzowoju przemysłu drukarskiego.
Pierre Simon Fournier (1712-1768) - francuski giser, drukarz i typograf. Opracował system punktowy do mierzenia czcionek (1735 r.), w którym 1 punkt miał wymiar 0,0137 cala. Opracował i wykonał ponad 140 oryginalnych alfabetów.
Francois Didot (1730-1804) - wywodził się z francuskiej słynnej rodziny drukarzy i odlewników czcionek. Skorygował system punktowy Fournier'a. W 1785 roku ustalił wielko¶ć punktu drukarskiego (tzw. punkt Didot - 0,01483 cala), który jest obecnie stosowany w Europie.
Giovanni Batista Bodoni (1740-1813) - włoski drukarz, odlewnik czcionek i typograf. Drukowanie typograficzne było dla niego bardziej form± tworzenia sztuki niż metod± przekazywania informacji. Jest twórc± jednego z pierwszych nowoczesnych krojów pisma.
William Morris (1834-1896) - brytyjski projektant i pisarz. Ostatnie lata swego życia po¶więcił poprawie jako¶ci typograficznej druku oraz projektom czcionek.
Frederic Goudy (1865-1947) - amerykański odlewnik czcionek. W 1925 roku założył swoj± własn± odlewnię czcionek.
Paul Renner (1878-1956) - niemiecki twórca czcionek. Zaprojektował geometryczny krój pisma sans serif o nazwie Futura. Projekt ten zainspirował wielu twórców, którzy tworzyli podobne kroje pisma.
Jan Tschichold (1902-1974) - niemiecki typograf i projektant ksi±żek. Zwolennik "nowej typografii" - projektu czcionki sans serif i asymetrycznego projektu typograficznego.
Herman Zapf (1918- ) - niemiecki projektant czcionek. Twórca ponad 30 krojów pisma, między innymi: Palatino, Melior, Optima, Firenze, Zapf Chancery, Comenius. Ostatnie lata po¶więcił czcionkom cyfrowym.
Herbert Lubalin (1918-1981) - amerykański typograf, twórca grafiki. Zaprojektował AvantGarde Gothic, Serif Gothic i Lubalin Graphic.
Adrian Frutiger (1928- ) - szwajcarki twórca czcionek. Zaprojektował pisma monotypowe i dla druku cyfrowego. Uniwers, Serifa, Frutiger, Centennial - to jego kroje projekty pism.
Robert Slimbach (1956- ) - amerykański twórca czcionek. Zaprojektował: Giovanni, Minion, Poetica, Utopia, Adobe Garamond, Minion MM.
- anatomia pisma
anatomia pisma
- kreska lub skos (stroke),
- trzon (stem),
- kreska włosowa (hairline),
- wydłużenie górne (ascender),
- wydłużenie dolne (descender),
- poprzeczka (bar),
- poprzeczka krzyżowa (crossbar),
- ramię (arm),
- ogonek (tail),
- kręgosłup (spine),
- brzuszek (bowl),
- grzbiet (shoulder),
- pętla (loop),
- akcent (akcent),
- wspornik (bracket),
- ł±cznik (link),
- wierzchołek górny (apex),
- wierzchołek dolny (vertex).
- terminologia
terminologia
Antykwa (roman) - grupa pism, których o¶ jest prostopadła do linii bazowej. Często jest stosowana do tekstów ci±głych. Należy do krojów, które łatwo się czyta.
Kursywa (italic) - grupa pism, których o¶ litery jest specjalnie zaprojektowana, tak by pismo było umieszczone uko¶nie lub pochylone w prawo w stosunku do linii bazowej. Kroje tego typu stosuje się jako formę wyróżnień w tekstach ci±głych.
Pismo szeryfowe (serif) - grupa pism, które posiada na zakończeniach swoich kresek szeryfy. Kroje tego typu bardzo dobrze spełniaj± swoj± funkcję w tekstach ci±głych.
Pismo bezszeryfowe (sans serif) - grupa pism, które posiadaj± proste zakończenia kresek literowych.
Pismo kaligraficzne (script) - grupa pism, które imituj± uko¶ne pismo ręczne. Wiele liter jest tworzonych poprzez pojedyncz± kreskę ci±gł±. W krojach kaligraficznych litery mog± być poł±czone poprzez specjalnie projektowane dla danego kroju kreski lub też mog± stać pojedynczo, oddzielone od siebie.